ລະບົບເຣນິນ-ອັງຈີໂອເຕັນຊິນ (RAS): ເຄື່ອງຈັກ, ໜ້າທີ່ ແລະ ຄວາມໝາຍທາງດ້ານຄລິນິກ

ລະບົບເຣນິນ-ອັງຈິໂອເຕັນຊິນ (RAS), ທີ່ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກທົ່ວໄປເປັນລະບົບເຣນິນ-ອັງຈິໂອເຕັນຊິນ-ອາລດອສະເຕີໂຣນ (RAAS), ແມ່ນໜຶ່ງໃນລະບົບຮ່ອງຮ້ອຍທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດໃນຮ່າງກາຍມະນຸດ. ມັນມີໜ້າທີ່ຫຼັກໃນການຮັກສາຄວາມສະຖຽນຂອງຄວາມດັນເລືອດ, ການດຸນດ່ຽນນ້ຳ ແລະ ຄວາມສະຖຽນຂອງໄອໂອນ, ແລະ ການຄວບຄຸມຫນ້າທີ່ຂອງໄຕ. ໃນຊ່ວງເວລາຫຼາຍສິບປີມານີ້, ນັກຄົ້ນຄວ້າໄດ້ສືບຕໍ່ສຶກສາເຖິງກົນໄກທາງຟິຊິອັນທະມີ (physiological mechanisms) ແລະ ບົດບາດທາງພະຍາດ (pathological roles) ຂອງລະບົບນີ້, ແລະ ໄດ້ພິສູດວ່າການເຮັດວຽກຜິດປົກກະຕິຂອງ RAS ມີຄວາມສຳພັນຢ່າງໃກ້ຊິດກັບພະຍາດຫຼາຍຊະນິດທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຫົວໃຈ ແລະ ໄຕ, ເຮັດໃຫ້ມັນເປັນເປົ້າໝາຍຫຼັກໃນການພັດທະນາຢາທາງການແພດໃນປັດຈຸບັນ.

ລະບົບ RAS ດຳເນີນການຜ່ານຂະບວນການເອິ້ນເອິ້ນທີ່ມີຄວາມຖືກຕ້ອງສູງ ເຊິ່ງປະກອບດ້ວຍເອິ້ນເອິ້ນຫຼາຍຊັ້ນທີ່ສຳຄັນ ເຊິ່ງລວມເຖິງ ເຣນິນ, ອັງຈິໂອເຕັນຊິໂນເຈັນ, ອັງຈິໂອເຕັນຊິນ I (Ang I), ອັງຈິໂອເຕັນຊິນ II (Ang II), ເອິ້ນເອິ້ນທີ່ປ່ຽນອັງຈິໂອເຕັນຊິນ (ACE), ແລະ ອັລດອສະເຕີໂລນ. ຂະບວນການຄວບຄຸມທັງໝົດເລີ່ມຕົ້ນດ້ວຍສິ່ງເຮັດໃຫ້ເກີດການຕອບສະໜອງເປັນພິເສດ ເຊັ່ນ: ຄວາມດັນເລືອດທີ່ໄຫຼເຂົ້າໄປໃນໄຕຕໍ່າລົງ, ຄວາມເຂັ້ມຂຸ້ນຂອງຊີເນຍໃນທໍ່ໄຕຕໍ່າລົງ, ຫຼື ການເຮັດວຽກຂອງເສັ້ນປະສາດສຳລັບສັນລະສີທີ່ເຂັ້ມຂຶ້ນ. ໃນສະພາບການເຫຼົ່ານີ້, ເຊວເລັກທີ່ຢູ່ໃນເສັ້ນເລືອດທີ່ເຂົ້າໄປໃນໄຕຈະປ່ອຍເຣນິນອອກມາ, ເຊິ່ງເປັນເອິ້ນເອິ້ນທີ່ເປັນປະເພດ aspartyl protease ແລະ ເປັນເອິ້ນເອິ້ນທີ່ຄວບຄຸມອັດຕາຂອງທັງໝົດໃນເສັ້ນທາງ RAS.

ເອນຊີມ renin ເຂົ້າໄປໃນເລືອດ ແລະ ຈະຕັດ angiotensinogen ໂດຍເຈາະເລິກເປັນພິເສດ, ເຊິ່ງເປັນ glycoprotein ທີ່ບໍ່ມີກິດຈະກຳ ແລະ ຖືກສັງເຄາະ ແລະ ປ່ອຍອອກຈາກຕັບ. ສິ່ງນີ້ຈະເຮັດໃຫ້ເກີດ Ang I ເປັນ decapeptide ທີ່ບໍ່ມີກິດຈະກຳ. Ang I ເອງບໍ່ມີກິດຈະກຳທາງຊີວະວິທະຍາເກືອບເລີຍ ແລະ ມີບໍລົມເປັນພຽງແຕ່ precursors ເທົ່ານັ້ນ. ຕໍ່ມາ, ເອນຊີມ ACE ເຊິ່ງມີຢູ່ຢ່າງອຸດົມສົມບູນເທິງເນື້ອເຍື່ອເສັ້ນເລືອດ (endothelial cells) ໂດຍສະເພາະໃນເສັ້ນເລືອດຂອງປອດ ແລະ ໄຕ, ຈະເຮັດໜ້າທີ່ເປັນ catalyst ໃນການ hydrolysis ຂອງ Ang I ເພື່ອຜະລິດ Ang II, ເຊິ່ງເປັນ peptide effector ທີ່ມີກິດຈະກຳທາງຊີວະພາບຫຼາຍທີ່ສຸດຂອງລະບົບ RAS. Ang II ຈະເຮັດໃຫ້ເກີດຜົນກະທົບທາງຊີວະພາບທີ່ເຂັ້ມແຂງ ໂດຍການຈັບກັບ receptor G-protein-coupled ທີ່ເປັນເອກະລັກ (ເປັນສ່ວນຫຼາຍແມ່ນ AT1 receptors) ໃນເຊື້ອເຊີ້ນເປົ້າໝາຍ.

ຫນ້າທີ່ທາງດ້ານສຸຂະພາບຫຼັກຂອງ Ang II ກວມເອົາລະບົບຕ່າງໆ ຂອງຮ່າງກາຍ. ອັນດັບທຳອິດ, ມັນເຮັດໃຫ້ເກີດການຫຸດຕົວຢ່າງຮຸນແຮງຂອງເສັ້ນເລືອດໄປສູ່ອະວະຍວະ (systemic arterioles), ເພີ່ມຄວາມຕ້ານທານຂອງເສັ້ນເລືອດຕາມປົກກະຕິ ແລະ ສົ່ງຜົນໃຫ້ຄວາມດັນເລືອດໃນເສັ້ນເລືອດຫຼັກເພີ່ມຂຶ້ນຢ່າງໄວວາ. ອັນດັບທີສອງ, ມັນເຮັດໃຫ້ເກີດການເຮັດວຽກຂອງເນື້ອເຍື່ອ zona glomerulosa ຂອງຕ່ອມເອັດເຣັນາລິນ (adrenal cortex) ເພື່ອເຮັດໃຫ້ມີການປ່ອຍອາລ໌ໂດສະເຕີໂລນ (aldosterone) ອອກມາ, ເຊິ່ງຈະເຮັດໃຫ້ໄຕເຮັດໃຫ້ມີການດູດຊຶມຄືນຂອງຊີເນີອຸມ (sodium) ແລະ ນ້ຳ ແລະ ເຮັດໃຫ້ມີການຂັບຖ່າຍເກີດປະສົງ (potassium) ເພີ່ມຂຶ້ນ, ສົ່ງຜົນໃຫ້ປະລິມານເລືອດເພີ່ມຂຶ້ນ ແລະ ສົ່ງເສີມຄວາມສະຖຽນຂອງຄວາມດັນເລືອດ ແລະ ຄວາມສົມດຸນຂອງຂອງເຫຼວ. ນອກຈາກນີ້, Ang II ສາມາດເຮັດໃຫ້ລະບົບປະສາດສົມອັດ (sympathetic nervous system) ເຮັດວຽກ, ເຮັດໃຫ້ມີການປ່ອຍ catecholamine ແລະ ເຮັດໃຫ້ການຫຸດຕົວຂອງຫົວໃຈເຂັ້ມແຂງຂຶ້ນ, ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ເກີດວົງຈອນການຄວບຄຸມທີ່ເຮັດວຽກຮ່ວມກັນເພື່ອຄວບຄຸມຫນ້າທີ່ຂອງຫົວໃຈ ແລະ ເສັ້ນເລືອດ.

ນອກຈາກການຄວບຄຸມທາງດ້ານສະເຕືອຣີໂອລີຊີສ (physiological regulation) ພື້ນຖານແລ້ວ ການເປີດໃຊ້ລະບົບ RAS ຢ່າງຜິດປົກກະຕິ ແມ່ນເປັນປັດໄຈຫຼັກທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດພະຍາດ хронິກຫຼາຍປະເພດ. ການສັ່ງສົ່ງ Ang II ເກີນໄປຈະເຮັດໃຫ້ເກີດການຫົດຕົວຂອງເສັ້ນເລືອດຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ການກັກເກີບຊື່ອື່ນ (sodium) ແລະ ນ້ຳ ແລະ ສຸດທ້າຍຈະເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມດັນເລືອດສູງ (essential hypertension). ການເປີດໃຊ້ລະບົບ RAS ເກີນໄປເປັນເວລາດົນນານຍັງເຮັດໃຫ້ເກີດການປ່ຽນແປງທາງພະຍາດຂອງຫົວໃຈ ແລະ ເສັ້ນເລືອດ ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ເກີດການຫນາຂຶ້ນຂອງກ້າມເນື້ອຫົວໃຈ (myocardial hypertrophy) ລົ້ມເຫຼວຂອງຫົວໃຈ (heart failure) ແລະ ການເກີດເນື້ອເຍື່ອແຂງໃນເສັ້ນເລືອດ (vascular atherosclerosis). ຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນ ການທີ່ມີລະດັບ Ang II ສູງຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງຈະເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມເສຍຫາຍຕໍ່ເຊື້ອເລືອດເລີກຂອງໄຕ (renal endothelial cells) ເຮັດໃຫ້ການເກີດເນື້ອເຍື່ອແຂງໃນglomeruli ເລີງໄວຂຶ້ນ (accelerate glomerular fibrosis) ແລະ ມີສ່ວນຮ່ວມໃນການພັດທະນາຂອງພະຍາດໄຕເລື້ອນ (chronic kidney disease) ແລະ ພະຍາດໄຕທີ່ເກີດຈາກເບົາຫວານ (diabetic nephropathy).

ໃນດ້ານການແພດທາງຄລີນິກ ການເຂົ້າໃຈຢ່າງເລິກເຊິ່ງເຖິງລະບົບ RAS ໄດ້ປະຕິວັດການຮັກສາພະຍາດທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຫົວໃຈ ແລະ ລະບົບຫຼອດເລືອດ ແລະ ໄຕ. ຢາທີ່ເປົ້າຫມາຍຕໍ່ລະບົບ RAS ຊຸດໜຶ່ງ ໄດ້ກາຍເປັນຢາທີ່ໃຊ້ເປັນຢາທຳອິດໃນການຮັກສາ ເຊິ່ງລວມເຖິງຢາກັ້ນເອນໄຊມ໌ ACE (ACEIs) ທີ່ຂັດຂວາງການສັງເຄາະ Ang II, ຢາກັ້ນຕົວຮັບ angiotensin II (ARBs) ທີ່ຂັດຂວາງການຈັບກັບຕົວຮັບຂອງ Ang II ໂດຍວິທີການແຂ່ງຂັນກັນ, ແລະ ຢາຕ້ານ aldosterone. ຢາເຫຼົ່ານີ້ສາມາດຫຼຸດຄວາມດັນເລືອດໄດ້ຢ່າງມີປະສິດທິຜົນ, ສາມາດປັບປຸງຄວາມເສຍຫາຍທີ່ເກີດຂຶ້ນຕໍ່ອະວະຍວະເປົ້າໝາຍ ແລະ ຫຼຸດອັດຕາການເສຍຊີວິດຈາກພະຍາດຫົວໃຈລົ້ມເຫຼວ ແລະ ພະຍາດໄຕເລື້ອມຮູບແບບຮຽນຕື້ນໄດ້ຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ ເຊິ່ງນຳເອົາປະໂຫຍດທາງຄລີນິກທີ່ໃຫຍ່ຫຼວງມາສູ່ຜູ້ປ່ວຍ.

ໃນບໍ່ດົນມານີ້ ການສຶກສາທີ່ເກີດຂຶ້ນໃໝ່ໄດ້ອັບເດດຄວາມເຂົ້າໃຈແບບດັ້ງເດີມເກີຍກັບລະບົບ renin-angiotensin (RAS). ນັກຄົ້ນຄວ້າໄດ້ຄົ້ນພົບເສັ້ນທາງ RAS ທີ່ປະຕິບັດການຕ້ານການຄວບຄຸມ ໂດຍປະກອບດ້ວຍ enzyme angiotensin-converting enzyme 2 (ACE2), Ang (1-7) ແລະ receptor Mas ເຊິ່ງເຮັດຫນ້າທີ່ຕ້ານຜົນກະທຳທີ່ເຮັດໃຫ້ເສັ້ນເລືອດຫຸດຕົວ ແລະ ສ້າງການອັກເສບຂອງ RAS ດັ້ງເດີມ ແລະ ມີຜົນກະທຳເຮັດໃຫ້ເສັ້ນເລືອດກວ້າງອອກ ຕ້ານການເກີດເນື້ອເຍື່ອແຂງ ແລະ ປ້ອງກັນອະວະຍວະ. ການຄົ້ນພົບໃໝ່ນີ້ໄດ້ຂະຫຍາຍເຄືອຂ່າຍການຄວບຄຸມຂອງ RAS ແລະ ໃຫ້ທິດສະດີໃໝ່ສຳລັບການພັດທະນາຢາທີ່ເປົ້າໝາຍເປົ້າໝາຍໃໝ່.

ສະຫຼຸບໄດ້ວ່າ RAS ແມ່ນລະບົບການຄວບຄຸມທີ່ສັບສົນ ແລະ ມີມິຕິຫຼາຍດ້ານ ເຊິ່ງຮັກສາສະຖານະດຸລິຕາງຂອງມະນຸດໃນສະພາບການທີ່ປົກກະຕິ ແລະ ການເຮັດວຽກທີ່ບໍ່ຖືກຕ້ອງຂອງມັນເປັນກົກການພາຍໃນທີ່ສຳຄັນຂອງພະຍາດ kronik ຈຳນວນຫຼາຍ. ການສືບສວນຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງເຖິງກົນໄກທາງໂມເລກູນ ແລະ ສາຍທາງການຄວບຄຸມຂອງມັນຈະຊ່ວຍປັບປຸງຍຸດທະສາດການປິ່ນປົວໃນເວລາຈິງໃຫ້ດີຂຶ້ນ ແລະ ເຮັດໃຫ້ການພັດທະນາຢາທີ່ມີຄວາມຖືກຕ້ອງສຳລັບພະຍາດທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຫົວໃຈ ແລະ ໄຕເຕີບຕົ້ນ.