Renin-Angiotensin System (RAS) ၏ လုပ်ငန်းစဉ်များ၊ လုပ်ဆောင်ချက်များနှင့် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အရေးပါမှု

ရီနင်-အင်ဂျီယိုတင်စင်စီမ် (RAS) သည် လူ့ခန္တာကိုယ်တွင် အရေးကြီးဆုံးဟော်မုန်းဆိုင်ရာ ထိန်းညှိရေးစနစ်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး ရီနင်-အင်ဂျီယိုတင်စင်-အယ်လ်ဒိုစတီရုန်းစီမ် (RAAS) ဟုလည်း အများအားဖြင့် သိကြသည်။ ဤစနစ်သည် သွေးပေါင်ချိန်ကို တည်ငြိမ်စေရန်၊ ရေနှင့် အားလုံးသော အိုင်အိုန်းများ၏ ဟိုမီိုစတေးစီစီ (homeostasis) ကို ထိန်းညှိရန်နှင့် ကျောက်ကပ်လုပ်ဆောင်မှုကို ထိန်းညှိရန် အဓိကတာဝန်ရှိသည်။ ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာမှသည် သုတေသီများသည် ဤစနစ်၏ ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်များနှင့် ရောဂါဆိုင်ရာ အခန်းကဏ္ဍများကို အဆက်မပါဘဲ လေ့လာခဲ့ကြပြီး RAS ၏ လုပ်ဆောင်မှုမှုန်းခြင်းသည် နှလုံးသွေးကြောနှင့် ကျောက်ကပ်ရောဂါများစွာနှင့် နက်နက်နဲနဲ ဆက်စပ်နေကြောင်း သက်သေပြခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ယနေ့ခေတ် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ဆေးဝါးဖွံ့ဖြိုးရေးတွင် ဤစနစ်သည် အဓိကအားဖဲ့မှုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။

RAS သည် renin၊ angiotensinogen၊ angiotensin I (Ang I)၊ angiotensin II (Ang II)၊ angiotensin-converting enzyme (ACE) နှင့် aldosterone စသည့် အရေးကြီးသော အစိတ်အပိုင်းများပါဝင်သော အဆင့်ဆင့် အင်ဇိုင်းမှ လုပ်ဆောင်သော တိကျသော ဓာတ်ပုံပေါ်စီးခြင်းဖြင့် လုပ်ဆောင်ပါသည်။ ဤ ထိန်းညှိရေးလုပ်ငန်းစဉ်တ whole သည် ကျောက်ကပ်သို့ သွေးပေးပေးမှု ဖိအားလျော့နည်းခြင်း၊ ကျောက်ကပ် သွေးကြောများတွင် ဆိုဒီယမ် အက်ထရီးယမ် ပါဝင်မှု လျော့နည်းခြင်း သို့မဟုတ် သို့မဟုတ် သိမ်းပိုက်အာရုံကြောများ ပိုမိုတိုးချဲ့ခြင်း စသည့် သီးသန့်သော အကောင်အယောင်များဖြင့် စတွင်ပါသည်။ ဤအခြေအနေများတွင် ကျောက်ကပ်သို့ သွေးပေးသော သွေးကြောများရှိ ဂလိုမျူလာ အနီးကပ်ရှိ ဆဲလ်များသည် renin ကို ထုတ်လုပ်ပေးပါသည်။ renin သည် aspartyl protease ဖြစ်ပြီး RAS လမ်းကြောင်းတစ်ခုလုံး၏ အနှေးကွေးမှုကို ထိန်းသိမ်းသော အင်ဇိုင်းဖြစ်ပါသည်။

ရီနင်သည် သွေးကြောထဲသို့ ဝင်ရောက်ပြီး အင်ဂျီယိုတင်ဆင်းစင်နိုဂျင်ကို အထူးသဖြင့် ခွဲဖြတ်သည်။ အင်ဂျီယိုတင်ဆင်းစင်နိုဂျင်သည် အသည်းမှ ထုတ်လုပ်ပြီး ထုတ်လုပ်သည့် အက်တီဗ်မဟုတ်သော ဂလိုကိုပရိုတိန်းဖြစ်သည်။ ထို့နောက် အင်ဂျီယိုတင်ဆင်းစင် I ကို ဖန်တီးပေးသည်။ အင်ဂျီယိုတင်ဆင်းစင် I သည် ဇီဝလက်တော်သို့ လုပ်ဆောင်မှုမရှိသော ဒီကာပီပိုတိုက်ဖြစ်ပြီး အခြားပါတ်သက်သော ပစ္စည်းများ ဖန်တီးရန်အတွက် အစောင်းသာဖြစ်သည်။ နောက်တွင် ACE သည် သွေးကြောအတွင်းရှိ အဆဲလ်များ၏ မျက်နှာပုံပေါ်တွင် အများအားဖြင့် အထူးသဖြင့် အဆုတ်နှင့် ကျောက်ကပ်သွေးကြောများတွင် ပေါများစွာ ဖြန့်ကျက်နေပြီး အင်ဂျီယိုတင်ဆင်းစင် I ကို ရှုပ်ထွေးစေပြီး အင်ဂျီယိုတင်ဆင်းစင် II ကို ထုတ်လုပ်ပေးသည်။ အင်ဂျီယိုတင်ဆင်းစင် II သည် RAS ၏ အကောင်အျက်အများဆုံး လုပ်ဆောင်နိုင်သော အကောင်အျက်ပါတ်စ်ဖြစ်သည်။ အင်ဂျီယိုတင်ဆင်းစင် II သည် ပစ်မှတ်ဆဲလ်များပေါ်ရှိ G-ပရိုတိန်းချိတ်ဆက်သော အထူး receptor (AT1 receptor များအများအားဖြင့်) နှင့် ချိတ်ဆက်ခြင်းဖြင့် အင်အားကြီးသော ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်ဆိုင်ရာ အကျိုးသက်ရောက်မှုများကို ဖော်ပေးသည်။

အင်ဂျီယိုတင်စင် II ၏ အဓိက ရှူသော လုပ်ဆောင်ချက်များသည် ခန္တာကိုယ်၏ စနစ်များစွာကို ဖုံးလွှမ်းပါသည်။ ပထမအနက် အင်ဂျီယိုတင်စင် II သည် သွေးကြောင်းများကို အားကောင်းစွာ ကျုံ့စေပြီး သွေးကြောအတွင်း ပိုမိုမြင့်မားသော သွေးဖိအားကို ဖော်ပေးပါသည်။ ဒုတိယအနက် အင်ဂျီယိုတင်စင် II သည် အက်ဒရီနယ်ဂျင်း ကြွေးမော်ကြောင်း၏ ဇုနာ ဂလောမျူလောဆာကို လှုံ့ဆော်ပေးပြီး အယ်လ်ဒိုစတီရုန်း အား ထုတ်လုပ်စေပါသည်။ အယ်လ်ဒိုစတီရုန်းသည် ကျောက်ကပ်မှ ဆိုဒီယမ်နှင့် ရေကို ပြန်လည်စုပ်ယူစေပြီး ပေါတက်ဆီယမ်ကို အများအားဖြင့် ဖော်ထုတ်ပေးပါသည်။ ထို့ကြောင့် သွေးပမာဏကို တိုးမောင်းပေးပြီး သွေးဖိအားနှင့် ရေဓာတ် ဟန်ချက်ညီမှုကို ပိုမိုတည်ငြိမ်စေပါသည်။ ထို့အပြင် အင်ဂျီယိုတင်စင် II သည် သိမ်းသော အာရုံကြောစနစ်ကို လှုံ့ဆော်ပေးပြီး ကာတီကိုလာမိုင်းများ ထုတ်လုပ်မှုကို မြှင့်တင်ပေးပါသည်။ ထို့အပြင် နှလုံး၏ ကုန်းသော လုပ်ဆောင်ချက်ကို မြှင့်တင်ပေးပါသည်။ ထို့ကြောင့် နှလုံးနှင့် သွေးကြောဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်များကို ပိုမိုကောင်းမွန်စေပါသည်။

ဇီဝကမ္မဖော်စေသည့် အခြေခံလုပ်ဆောင်မှုများကို ကျော်လွန်၍ RAS ၏ ပုံမဲ့ပုံမှန်မဟုတ်သော လှုံ့ဆော်မှုသည် နှစ်ပေါင်းများစွာကြာသည့် ရောဂါများစွာ၏ အဓိက အကြောင်းရင်းဖြစ်သည်။ Ang II ပမာဏ အလွန်အကျူး စုစည်းမှုကြောင့် သွေးကြောများ အမြဲတမ်းကျဉ်းမှု၊ ဆိုဒီယမ်နှင့် ရေ ထိန်းသိမ်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး နောက်ဆုံးတွင် အရေးကြီးသော သွေးတိုးရောဂါ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ RAS ၏ ရှည်လျားစွာကြာသည့် အလွန်အကျူး လှုံ့ဆော်မှုသည် နှလုံးနှင့် သွေးကြောများ၏ ရောဂါဆိုင်ရာ ပုံပေါင်းပြောင်းလဲမှုများကို စတင်စေပြီး နှလုံးကြွက်သား ကြီးထွားမှု၊ နှလုံးအားနည်းရောဂါနှင့် သွေးကြောများတွင် အဆဲလ်များ ချောင်းမှု စသည့် ရောဂါများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ထို့အပြင် Ang II ၏ ရှည်လျားစွာကြာသည့် အမြင့်မှုသည် ကျောက်ကပ်၏ အင်ဒိုသီလီယမ် ဆဲလ်များကို ပျက်စီးစေပြီး ဂလိုမ်ရူလာ အမြှေးပါးများတွင် အမြှေးပါးဖွဲ့စည်းမှု များကို အရ бы အြေးစေပြီး နှစ်ပေါင်းများစွာကြာသည့် ကျောက်ကပ်ရောဂါနှင့် ဆီးချိုရောဂါကြောင့် ဖြစ်သည့် ကျောက်ကပ်ရောဂါတို့၏ ဖြစ်ပေါ်မှုကို အားပေးသည်။

ဆေးပညာနှင့် ကုသမှုတွင် RAS အကြောင်း နက်နက်နဲနဲ နားလည်မှုသည် နှလုံးသွေးကြောနှင့် ကျောက်ကပ်ရောဂါများကို ကုသရာတွင် တိုးတက်မှုအသစ်များကို ဖော်ဆောင်ပေးခဲ့ပါသည်။ RAS ကို အထိရောက်ဆုံး အားဖော်ပေးသည့် ဆေးဝါးများသည် ပထမအဆင့် ကုသမှုအဖြစ် အသုံးပြုလေ့ရှိပါသည်။ ဤဆေးများတွင် Ang II အား ထုတ်လုပ်မှုကို အတားအဆီးဖော်ပေးသည့် ACE inhibitors (ACEIs)၊ Ang II အား ပိုမိုထိရောက်စွာ လက်ရှိရှိသည့် receptor များနှင့် ပေါင်းစပ်မှုကို အတားအဆီးဖော်ပေးသည့် angiotensin II receptor blockers (ARBs) နှင့် aldosterone antagonists တို့ ပါဝင်ပါသည်။ ဤဆေးများသည် သွေးပေါင်ချိန်ကို ထိရောက်စွာ လျော့ချပေးပြီး အရေးကြီးသည့် အင်္ဂါများကို ပြန်လည်ပုံစံပေးနိုင်ပါသည်။ ထို့အပါအဝင် နှလုံးအားနည်းခြင်းနှင့် ကျောက်ကပ်ရောဂါ နှစ်ရှည်ကြာမှုတွင် သေဆုံးမှုနှုန်းကို သိသိသာသာ လျော့ချပေးနိုင်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် လူနာများအား ကြီးမားသည့် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အကျိုးကျေးဇူးများ ပေးစေပါသည်။

နောက်ဆုံးနှစ်များအတွင်း အသစ်ထွက်ပေါ်လာသော သုတေသနများသည် RAS အကြောင်း ရှေးရိုးစွဲ အသိအမြင်များကို အသစ်မွမ်းမောင်းပေးခဲ့သည်။ သုတေသီများသည် angiotensin-converting enzyme 2 (ACE2)၊ Ang (1-7) နှင့် Mas receptors တို့ဖွဲ့စည်းထားသော ပေါ်ပေါ်လွင်လွင် ထိန်းညှိပေးသည့် RAS လမ်းကြောင်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ကြပြီး ၎င်းသည် ရှေးရိုးစွဲ RAS ၏ သွေးကြောကျယ်ခြင်းနှင့် ရောင်ရမ်းမှုကို အားပေးသည့် အကျိုးသက်ရောက်မှုများကို ဆန့်ကျင်ပေးပြီး သွေးကြောကျယ်စေခြင်း၊ အမြှေးပါးများ မျှော်မှုများကို တားဆီးခြင်းနှင့် အစောင်းများကို ကာကွယ်ပေးခြင်းတို့ကို ပေးစေသည်။ ဤအသစ်သော ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုသည် RAS ၏ ထိန်းညှိမှုကွန်ရက်ကို ပိုမိုကျယ်ပေါ်စေပြီး အထူးသော အားထားရသည့် ဆေးဝါးများ ဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် အသစ်သော လမ်းကြောင်းများကို ပေးစေသည်။

နိဂုံးချုပ်အားဖြင့် RAS သည် ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်အခြေအနေများအောက်တွင် လူ့ခန္တာကိုယ်၏ ဟိုမီးယောစတေစီစီစီကို ထိန်းသိမ်းပေးသည့် ရှုပ်ထွေးပြီး အဆင့်များစွာရှိသည့် ထိန်းညှိမှုစနစ်ဖြစ်ပြီး ထိုစနစ်၏ မျှတမှုပျက်ပါက နှစ်ပေါင်းများစွာကြာသည့် ရောဂါများစွာ၏ အဓေက ရောဂါဖြစ်ပေါ်မှု အကြောင်းရင်းဖြစ်သည်။ ထိုစနစ်၏ အဏုမေဗျူတ်အဆင့် အလုပ်လုပ်ပုံများနှင့် ထိန်းညှိမှုလမ်းကြောင်းများကို ဆက်လက်လေ့လာခြင်းဖြင့် ကုသမှုနည်းလမ်းများကို ပိုမိုကောင်းမွန်စေရန် နောက်ထပ် အကူအညီပေးပါမည်။ ထို့အပါအဝင် နှလုံးသွေးကြောနှင့် ကျောက်ကပ်ရောဂါများအတွက် တိကျသည့် ဆေးကုသမှုများ ဖွံ့ဖြိုးရေးကိုလည်း အားပေးပေးမည်။